Okso Labs
Türkçe
EnglishTürkçeDeutschΕλληνικάEspañol (España)Español (México)FrançaisItaliano日本語한국어Norsk bokmålNederlandsPolskiPortuguês (Brasil)РусскийSvenskaไทย繁體中文

Blog

Bir kaymadan ya da nüksten sonra ne yapmalı?

Okso Labs ekibi8 dk okuma

Kaydıysan dört şey yap. Olabildiğince çabuk dur. Fiziksel olarak güvende olduğundan emin ol. "Her şeyi mahvettim" düşüncesini kabul etme. Ve planına haftaya değil, bugün dön. Daha sonra, sakinleştiğinde, kaymayı neyin başlattığını çözersin.

Tek bir kayma, ondan önceki günleri silmez. ABD hükümetinin sigara bırakma sitesi Smokefree.gov'un ifadesiyle başarısız olmadın ve başladığın noktaya dönmedin.

Önce güvende olduğundan emin ol

İşin içinde uyuşturucu madde varsa toleransın düşmüştür. ABD Ulusal Uyuşturucu Bağımlılığı Enstitüsü (NIDA), bir süre kullanılmayan maddeye bedenin artık alışık olmadığı ve bırakmadan önceki miktarı kullanan birinin kolayca aşırı doz alabileceği konusunda uyarıyor. Sen ya da yanındaki biri fazla almış olabilirse hemen bulunduğun yerdeki acil yardım hattını ara.

Kayma günlerce süren yoğun içmeye dönüştüyse kendi başına aniden bırakma. İngiltere'nin sağlık servisi NHS, alkole fiziksel olarak bağımlı biri için bir gecede bırakmanın zararlı olabileceğini söylüyor ve bunu güvenle yapmak için tıbbi tavsiye almayı öneriyor. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin sağlık sitesi MedlinePlus'a göre alkol yoksunluğu belirtileri genellikle son içkiden sonraki 8 saat içinde başlar ve 24 ila 72 saatte en yoğun hâline ulaşır. Nöbet, ateş, ağır bilinç bulanıklığı ya da halüsinasyon acil müdahale gerektirir.

Aynı dikkat benzodiazepin grubu ilaçlar için de geçerli. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), bu ilaçları aniden kesmenin ya da dozu çok hızlı azaltmanın nöbet dahil ciddi yoksunluk tepkilerine yol açabileceğini söylüyor. Nasıl bırakacağını bir doktorla konuş.

Bir kriz anındaysan ya da kendine zarar vermeyi düşünüyorsan hemen bulunduğun yerdeki acil yardım hattını ara. Yazının geri kalanı bekleyebilir.

Kayma ile nüks aynı şey değil

Nüks üzerine çalışan araştırmacılar ikisini net biçimde ayırır. Kayma, hedefinin ilk kez bozulmasıdır. Nüks ise eski düzene geri dönmek ya da hedeften tümüyle vazgeçmektir.

Bu araştırmaları derleyen ve ABD Ulusal Alkol Kötüye Kullanımı ve Alkolizm Enstitüsü'nün (NIAAA) dergisinde yayımlanan bir makale riski saklamıyor: bir kayma, nüks ihtimalini artırır. Ama birinden diğerine geçişin kaçınılmaz olmadığını da ekliyor. Aradaki farkı büyük ölçüde, kaymadan sonra ne yaptığın ve ne düşündüğün belirler.

Kaymayı nükse çeviren düşünce

Aynı makale, İngilizcede "abstinence violation effect" denen ve Türkçeye "kararı bozma etkisi" diye çevirebileceğimiz bir tepkiyi anlatıyor. Bu, birçok insanın ilk kaymaya verdiği karşılıktır: suçluluk, başarısızlık duygusu ve kaymanın kendisi hakkında kalıcı bir şeyi gösterdiği sonucu.

Bu modele göre kaymayı kişisel başarısızlığına bağlayan insanlar suçluluk duyar ve o duygudan kaçmak için daha fazla kullanabilir. "Bende irade yok, bunu hiç başaramayacağım" diyenlerin denemeyi bırakma ihtimali daha yüksektir. Kaymayı belirli bir durumla baş edememek olarak görenler ise ondan ders çıkarmaya ve bir dahaki sefere hazırlanmaya daha yatkındır.

Yani kendine sert davranmak sorumluluk almak değildir. Bu modelde bir risk etkenidir. NIAAA'nın içki içilen bir günün ardından verdiği öneriler aynı şeyi daha yalın söylüyor: kendini hırpalama, bir faydası yok.

İlk bir saat

  1. Şimdi dur. NIAAA'nın ilk önerisi hemen yoluna dönmen; ne kadar erken, o kadar iyi. Paketi, şişeyi ya da oturumu bitirmek zorunda değilsin.
  2. Oradan ayrıl. Güvenli biçimde yapabiliyorsan, olayın yaşandığı yerden ya da o insanların yanından uzaklaş.
  3. Kalanı ortadan kaldır. At, sil, birine ver. NIAAA evdeki alkolü tümüyle kaldırmanı söylüyor.
  4. Bir kişiye söyle. NIAAA, olanları konuşmak için hemen sağlık uzmanınla ya da sana destek olan bir arkadaşınla iletişime geçmeni öneriyor.
  5. Doğru cümleyi kur. "Şu saatte, şurada kaydım. Şimdi duruyorum."
  6. Temel ihtiyaçlarına bak. Bir şeyler ye, su iç, saat geçse uyu.
  7. Bugün yeniden başla. Smokefree.gov hemen yeniden başlamanın önemli olduğunu söylüyor: bugün, en geç yarın.

Ertesi gün: ne olduğunu anla

Araya biraz mesafe girince kaymaya bir bilgi olarak bak. Birkaç soruya kısa cevaplar yaz.

  • Neredeydim, saat kaçtı, yanımda kim vardı?
  • Öncesindeki bir saatte ne hissediyordum?
  • Hangi düşünce bana izin verdi?
  • Eksik olan neydi: bir plan mı, arayacak biri mi, bir çıkış yolu mu?

Önce ruh hâline ve insanlara bak. NIAAA dergisindeki derlemede aktarılan nüks analizinde, olumsuz duygu durumları ve başka insanlarla yaşanan çatışmalar tüm nükslerin yarısından fazlasını tetiklemişti. Sosyal baskı ise beşte birinden fazlasında rol oynamıştı.

Sonra cevabı tek bir eğer-o zaman planına çevir: "Eğer X olursa, o zaman Y yapacağım." Örneğin: "Eğer davette bana ikram ederlerse, o zaman teşekkür edip kendime bir meşrubat alacağım." Sigara içenlerle yapılmış 12 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analiz, eğer-o zaman planı yapmanın bırakanların oranını artırdığını buldu; yazarlar çalışmaların az sayıda ve birbirinden epey farklı olduğunu da belirtiyor.

Planı yaz. NIAAA, aynı şeyin tekrarlanmaması için ne yapman gerektiğine karar vermeni ve bunu kâğıda dökmeni öneriyor.

Bu ne kadar yaygın?

  • NIDA, madde kullanım bozukluklarında nüks oranlarını yüzde 40 ila 60 olarak veriyor ve bunun yüksek tansiyon ya da astım gibi diğer uzun süreli hastalıklardaki oranlara benzediğini belirtiyor. Açıkça şunu söylüyor: nüks, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; tedaviye dönülmesi ya da tedavinin değiştirilmesi gerektiğini gösterir.
  • Smokefree.gov, çoğu insanın sigarayı kalıcı olarak bırakmadan önce birkaç kez denemesi gerektiğini söylüyor.
  • NIAAA, alkol sorununu aşan insanlar arasında geri dönüşlerin yaygın olduğunu ve birinin tedaviye bir kez gidip bir daha hiç içmemesinin nadir olduğunu belirtiyor.

Bunların hiçbiri kaymanın zararsız olduğu ya da bir kayma planlaman gerektiği anlamına gelmiyor. Anlamı şu: kayma, yolun bilinen bir parçası ve insanlar ondan geri dönüyor.

Sonraki günlerde nelerden kaçınmalı?

  • "Pazartesi yeniden başlarım." Smokefree.gov'un önerisi bugün, en geç yarın. Şimdi başla.
  • Saklamak. NIAAA olanları hemen biriyle konuşmanı öneriyor. Tek bir dürüst konuşma yeter.
  • Kendini sınamak. NIAAA dergisindeki derleme, "kişisel kontrolünü sınamayı" nüksten önce sık görülen durumlar arasında sayıyor. Bir tane içip içemeyeceğini denemene gerek yok.
  • Bütün planı çöpe atmak. Planın büyük kısmı işliyordu. Aksayan kısmını değiştir.
  • Kendini cezalandırmak. Konuyu ciddiye almak gibi gelir. Yukarıda anlatılan modele göre riski artırır.

Elinde kalanı say

Özgür geçirdiğin günler yaşandı. O günler bedeninin de hesabına yazıldı, cüzdanının da. Bunu rakamla görmek iyi gelecekse alışkanlık maliyeti hesaplayıcımız alışkanlığın sana günde ve yılda neye mal olduğunu, dolayısıyla ondan uzak geçirdiğin sürenin değerini gösterir.

Sayacını yeniden başlatmak dürüstlüktür. Geçmişini silmek değildir.

Kayma, daha fazla desteğe ihtiyacın olduğunu gösteriyorsa

Bazen kayma bir kerelik bir şeydir. Bazen de irade ile bir planın tek başına yetmediğinin işaretidir ve bu ahlaki bir kusur değildir.

  • Kaymalar tekrar ediyorsa ya da bir madde veya alkol sorunuyla uğraşıyorsan NIDA'nın önerisi bir doktorla konuşup tedaviye dönmek, tedaviyi değiştirmek ya da başka bir tedavi denemek.
  • Sigarayı bırakıyorsan ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), danışmanlık ile ilacın birlikte kullanılmasının kalıcı olarak bırakma şansını en çok artıran yol olduğunu söylüyor. Sana neyin uygun olduğunu doktoruna ya da eczacına sor.
  • Konu kumarsa NHS, ücretsiz destek ve tedavi seçeneklerini listeliyor ve bankandan kumar sitelerine giden ödemeleri engellemesini istemek gibi pratik önlemler öneriyor. Bu seçenekler İngiltere'ye özgü; kendi ülkendeki karşılıklarını doktorundan öğrenebilirsin.
  • Kaymadan sonraki duygular tek başına taşıyamayacağın kadar ağırsa bir sağlık uzmanıyla konuş.

Urgeless bu işin neresinde?

Okso Labs olarak geliştirdiğimiz Urgeless uygulaması kaymalara bu gözle bakacak şekilde tasarlandı. Bir kayma kaydettiğinde seri sayacın yeniden başlar ama en iyi serin ve günlüğün yerinde kalır. 21 günlük programında kaymadan sonra ne yapılacağını anlatan bir ders var; SOS araç seti de bir sonraki istek için hazır bekler. Urgeless bir kendi kendine yardım aracıdır; tedavi değildir, doktorun ya da bir bağımlılık hizmetinin yerini tutmaz.

Sık sorulan sorular

Bir kez kaydım, her şey başa mı döndü?

Hayır. Kayma hedefinin bir kez bozulmasıdır, eski düzene dönüş değildir. Öğrendiklerin ve özgür geçirdiğin günler hâlâ senin. Risk, kaymanın ardından gelenlerde. Bu yüzden dur, çabucak yeniden başla ve onu neyin tetiklediğini çöz.

Kayma ile nüks arasındaki fark nedir?

Kayma, alışkanlığa ilk ya da kısa süreli dönüştür. Nüks ise eski düzene geri dönmek ya da hedeften vazgeçmektir. Nüksü önleme araştırmaları kaymanın nüks riskini artırdığını ama nüksü kaçınılmaz kılmadığını söylüyor.

Tamamen bırakmak kaç deneme gerektirir?

Sana verebileceğimiz güvenilir tek bir sayı yok. Smokefree.gov çoğu insanın sigarayı kalıcı olarak bırakmadan önce birkaç kez denemesi gerektiğini söylüyor; CDC'nin önerisi de denemeye devam etmek. Her deneme sana tetikleyicilerin hakkında bir şey öğretir.

Nüksten sonra ne zaman profesyonel yardım almalıyım?

Fazla almış olabilirsen, alkol yoksunluğu belirtilerin varsa ya da kendini güvende hissetmiyorsan hemen acil yardım hattını ara. Bunların dışında, kaymalar tekrar ediyorsa, alkole ya da bir maddeye bağımlıysan ya da baş edemediğini hissediyorsan bir doktora görün.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Yoğun alkol ya da başka madde kullanıyorsan bırakmadan önce bir doktorla görüş: ani yoksunluk tehlikeli olabilir.

Zor dakika için uygulama

Urgeless

Kötü bir alışkanlığı her seferinde tek bir isteği atlatarak bırak; en zor an için SOS araç seti yanında.

WhatsApp