Okso Labs
Türkçe
EnglishTürkçeDeutschΕλληνικάEspañol (España)Español (México)FrançaisItaliano日本語한국어Norsk bokmålNederlandsPolskiPortuguês (Brasil)РусскийSvenskaไทย繁體中文

Blog

İstek sörfü, adım adım: teslim olmadan bir isteği nasıl atlatırsın?

Okso Labs ekibi8 dk okuma

İstek sörfü, bir isteği ona uyarak ya da onunla savaşarak değil, onu izleyerek atlatma yöntemidir. İsteğin bedeninde nerede durduğunu bulursun, yükselişini, zirvesini ve inişini takip edersin ve harekete geçmeden geçip gitmesine izin verirsin. Birkaç dakika sürer ve temel adımlarını bugün öğrenebilirsin.

İstekleri ortadan kaldırmaz. Araştırmaların gösterdiği şey daha mütevazı ama daha kullanışlı: istek geldiğinde ne yaptığını değiştirebilir.

İstek sörfü nereden geliyor?

Tekniği 1980'lerde psikolog Alan Marlatt, nüksü önleme üzerine çalışmalarının bir parçası olarak geliştirdi. Marlatt'ın da yazarları arasında olduğu ve ABD Ulusal Alkol Kötüye Kullanımı ve Alkolizm Enstitüsü'nün (NIAAA) dergisinde yayımlanan bir derleme, fikri şöyle anlatıyor: isteği kabaran ve sonra kıyıya vuran bir dalga gibi gözünün önüne getirirsin ve onu dışarıdan bir gözlemci gibi izlersin.

Bu imgenin amacı, kendin görene kadar inanması zor bir şeyi öğretmek. İstekler dayanılmaz hâle gelene kadar büyümeye devam etmez. Aynı derlemeye göre, peşlerinden gidilmezse oldukça çabuk zirve yapar ve söner. Sana dalgayla boğuşmak da, ona teslim olmak da değil, dalganın üzerinde kalmak öğretilir.

Fikir zamanla halk sağlığı önerilerine de girdi. NIAAA'nın alkol istekleriyle baş etme rehberi bunu seçeneklerden biri olarak sayıyor: istekle savaşmak yerine onu normal ve geçici bir şey olarak kabul et, bir okyanus dalgası gibi kabarıp geçeceğini aklında tut.

Süre de işini kolaylaştırıyor. İngiltere'nin sağlık servisi NHS, sigara isteğinin çoğunlukla yalnızca birkaç dakika sürdüğünü söylüyor. Önünde bir saatlik bir sıkıntı yok.

Adımlar

Bunları şimdi, sakinken bir kez oku. İsteğin ortasında talimat okumak istemezsin.

  1. Dur ve adını koy. Kendine "Bu bir istek" de. "Buna ihtiyacım var" değil, sadece "bu bir istek".
  2. Yerinde kal. Olduğun yerde otur ya da ayakta dur. İki ayağını yere bas, ellerini serbest bırak.
  3. Onu bedeninde bul. Başından ayaklarına doğru tara ve isteğin en güçlü olduğu yeri fark et: ağız, boğaz, göğüs, mide, eller.
  4. Hava durumu sunar gibi tarif et. Sıkışma, sıcaklık, boşluk, karıncalanma, huzursuzluk. Kapladığı alan ne kadar? Sınırları var mı?
  5. Nefes al ve orada kal. Her zamankinden biraz daha yavaş nefes al ve dikkatini o noktada tut; sanki oraya doğru nefes alıyormuşsun gibi.
  6. Ona bir puan ver. İsteği 0 ile 10 arasında puanla. Yarım dakikada bir yeniden bak ve sayının değiştiğini fark et.
  7. Düşünceleri geçir. "Bir taneden bir şey olmaz" ya da "dayanamıyorum" belirdiğinde ona "bu bir düşünce" de ve bedenine dön.
  8. Düşene kadar kal, sonra kalk. Sayı belirgin biçimde düştüğünde kalk ve sıradaki sıradan işi yap.

Tekniğin tamamı bu. Gerisi pratik.

Üç dakikalık bir metin

Takip edecek sözler istersen bunları kullan. Yavaşça oku ya da kendi sesinle kaydet.

Birinci dakika. Burada bir istek var. Önümüzdeki üç dakika boyunca onunla ilgili hiçbir şey yapmak zorunda değilim. Onu en çok nerede hissediyorum? Dikkatimi oraya veriyorum ve bakıyorum. Tam olarak nasıl bir his bu?

İkinci dakika. Değişiyor. Belki güçleniyor, belki yer değiştiriyor. Dalga yükselirken böyle yapar. Yavaş nefes alıyorum ve tahtanın üzerinde kalıyorum. Zihnim teslim olmam için gerekçeler sunuyor. Bunlar düşünce. Geçmelerine izin verip hisse dönebilirim.

Üçüncü dakika. Şimdi kaç puan? Sınırları nerede? İki dakika önceki hâliyle aynı olmadığını fark ediyorum. Harekete geçmedim ve hâlâ buradayım. Bir yavaş nefes daha, sonra kalkıp başka bir şey yapacağım.

Üç dakikanın sonunda istek hâlâ yüksekse sorun değil. Bir tur daha at ya da başka bir araca geç.

Araştırmalar ne diyor, ne demiyor?

Kanıtlar umut verici ama sınırlı. Tam olarak ne söylediklerini bilmekte fayda var.

2009'da yapılan bir çalışmada sigara içen 123 üniversite öğrencisi sigara isteği uyandıran uyaranlara maruz bırakıldı ve rastgele iki gruba ayrıldı: bir gruba kısa istek sörfü talimatları verildi, diğerine hiçbir talimat verilmedi. İki grup arasında isteğin şiddeti bakımından anlamlı bir fark çıkmadı. Ama sonraki yedi günde istek sörfünü öğrenen grup anlamlı ölçüde daha az sigara içti. Yazarlar tekniğin başlangıçta isteği azaltmayabileceği, ama isteğe verilen karşılığı değiştirebileceği sonucuna vardı ve verilerini ön bulgu olarak nitelendirdi.

2014'te yayımlanan daha büyük bir çalışma, madde kullanım bozukluğu tedavisini tamamlamış 286 kişiyi izledi. Katılımcılar rastgele üç gruba ayrıldı: sekiz haftalık farkındalık temelli nüks önleme programı, standart bilişsel davranışçı nüks önleme programı ya da olağan tedavi sonrası destek. Altıncı ayda iki nüks önleme programında da nüks riski olağan desteğe göre daha düşüktü. On ikinci ayda farkındalık grubu, diğer iki gruba göre daha az gün madde kullandığını ve daha az yoğun içtiğini bildirdi.

İki uyarı. 2014 çalışması tek başına kullanılan üç dakikalık bir egzersizi değil, sekiz haftalık eksiksiz bir grup programını sınadı. Ve istek sörfünün tek başına insanları uzun vadede bir alışkanlıktan uzak tuttuğunu gösteren bir çalışma bulamadık. Onu bir tedavi olarak değil, tek tek istekleri atlatmana yardım eden bir beceri olarak gör.

Sık karşılaşılan sorunlar

"Dikkatimi verince istek güçlendi." Başlangıçta olabilir. Dalga inmeden önce yükselir. Puanlamaya devam et ve dönüşü bekle.

"Aklım sürekli başka yere kaçıyor." Kaçacak. Her fark edip geri döndüğünde egzersizi doğru yapıyorsun.

"İstek geçmedi." Amaç sıfıra ulaşmak değil. Amaç harekete geçmemek. 2009 çalışmasında sörf yapan grupta da istekler aynı şiddetteydi. Fark, insanların sonrasında ne yaptığındaydı.

"O şeyin tam yanındayım." Önce oradan ayrıl. NIAAA, cazip ortamlardan çabucak çıkmayı ve çıkışını önceden planlamayı öneriyor. Sörfü başka bir yerdeyken yap.

"Bedenimi izlemek beni daha da kaygılandırıyor." Bırak ve başka bir şeye geç. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH), gevşeme tekniklerinde insanların ara sıra artan kaygı ya da istem dışı düşünceler bildirdiğini, epilepsisi, bazı psikiyatrik durumları ya da istismar veya travma geçmişi olan kişilerde nadiren sorun bildirildiğini not ediyor. Bu sana uyuyor olabilirse pratik yapmadan önce bir sağlık uzmanıyla konuş. O anda ise dikkatini dışarıya çevir. İskoçya'nın sağlık bilgi servisi NHS inform, 5, 4, 3, 2, 1 yöntemini şöyle anlatıyor: görebildiğin beş şey, hissedebildiğin dört şey, duyabildiğin üç şey, koklayabildiğin iki şey ve tadabildiğin bir şey.

Diğer araçların yerine değil, onlarla birlikte

NIAAA, isteği atlatmayı birkaç seçenekten biri olarak sayıyor. Diğerleri: cazip durumlardan kaçınmak, kendine nedenlerini hatırlatmak, güvendiğin biriyle konuşmak, başka bir uğraşla dikkatini dağıtmak, isteğin arkasındaki düşünceyi sorgulamak ve ortamdan ayrılmak.

Bunlar birbirine iyi uyar. Nedenlerini oku, sonra sörf yap. Sörf yap, sonra birini ara. Nedenlerinden biri paraysa alışkanlık maliyeti hesaplayıcımızla ona bir rakam koy ve o rakamı göreceğin bir yere yaz.

Riskin az olduğu anlarda pratik yapmak da işe yarar. Adımları önce küçük bir istekte, mesela telefonuna bakma dürtüsünde dene; büyük bir istekte onlara güvenmeden önce elin alışsın.

İstek sörfünün yetmediği durumlar

İstek sörfü istekler içindir. Fiziksel yoksunlukla baş etmenin yolu değildir. Uzun süredir düzenli ve yoğun içiyorsan NHS'in uyarısıyla bir gecede bırakmak zararlı olabilir; bırakmadan önce bir doktora danış. Benzodiazepin grubu ilaçlar için de aynısı geçerli: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), bu ilaçları aniden kesmenin nöbet dahil ciddi yoksunluk tepkilerine yol açabileceğini söylüyor.

Birkaç hafta denedikten sonra istekleri yönetmek hâlâ çok zorsa NIAAA'nın önerisi bir sağlık uzmanına başvurmak. Bir kriz anındaysan ya da kendini güvende hissetmiyorsan hemen bulunduğun yerdeki acil yardım hattını ara.

Urgeless bu işin neresinde?

Okso Labs olarak geliştirdiğimiz Urgeless uygulamasının SOS araç setindeki araçlardan biri istek sörfü: bir istek bastırdığında açtığın, üç dakikalık rehberli bir egzersiz. Aynı sette 4-7-8 nefesi, 5-4-3-2-1 tekniği ve nedenlerim kartı da var. Urgeless bir kendi kendine yardım aracıdır, tıbbi tedavi değildir.

Sık sorulan sorular

Bir isteği ne kadar süre izlemeliyim?

İstek belirgin biçimde düşene kadar kal. Birçok istekte bu birkaç dakikadır; NHS'in sigara isteklerinin süresi için söylediği de bu. İlk tur için üç dakika iyi bir süre. Hâlâ güçlüyse bir tur daha at ya da başka bir araca geç.

İstek sörfü şeker, telefon ya da kumar için de işe yarar mı?

Okuduğumuz çalışmalar sigara içenlerle ve madde kullanım bozukluğundan iyileşen kişilerle yapılmış; diğer alışkanlıklar için kanıt daha zayıf. Adımlar isteğin neye yönelik olduğuna bağlı değil ve denemek sana birkaç dakikaya mal olur. Kendi sonuçlarına bakarak karar ver.

İstek sörfü dikkat dağıtmakla aynı şey mi?

Hayır. Dikkat dağıtmak dikkatini istekten uzaklaştırır. İstek sörfü ise dikkatini merakla isteğe doğru çevirir ve değişene kadar orada tutar. İkisi de geçerli yöntemler; NIAAA ikisini de seçenekleri arasında sayıyor. Hangisini gerçekten yapacaksan onu kullan.

Bunu insanların arasında, gözlerim açıkken yapabilir miyim?

Evet. Kimse yaptığını anlamaz. Gözlerin açık kalsın, ayaklarının yere bastığını hisset, isteği bedeninde bul ve içinden puanla. Bir kuyruk, bir otobüs ya da çalışma masan bunun için gayet uygun.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Yoğun alkol ya da başka madde kullanıyorsan bırakmadan önce bir doktorla görüş: ani yoksunluk tehlikeli olabilir.

Zor dakika için uygulama

Urgeless

Kötü bir alışkanlığı her seferinde tek bir isteği atlatarak bırak; en zor an için SOS araç seti yanında.

WhatsApp